Thuật ngữ
Deepfake
Deepfake là âm thanh, video hay hình ảnh do AI tạo ra để bắt chước y hệt một người thật: khuôn mặt, giọng nói, cử chỉ. Có cái chỉ để giải trí, nhưng loại nguy hiểm tiếp tay cho lừa đảo và tin giả, nên giờ pháp luật bắt đầu yêu cầu gắn nhãn.
AI giờ có thể nhân bản giọng nói từ một đoạn ghi âm ngắn và khiến một người trong video nói ra những lời họ chưa từng nói. Đó chính là deepfake. Bản thân công nghệ này trung lập, các hãng phim vẫn dùng nó một cách hợp pháp, nhưng nó cũng tiếp thêm động cơ cho những trò lừa đảo cũ.
Có một kịch bản bạn nên biết, kể một cách bình tĩnh: một người mẹ nhận được cuộc gọi. Giọng nghe đúng y như con mình, cách nói cũng vậy, bảo rằng đang gặp chuyện và cần tiền gấp. Giọng đó được nhân bản từ các clip tìm thấy trên mạng. Cách phòng vệ không nằm ở kỹ thuật mà ở quy trình: hãy cúp máy và gọi lại cho người thật qua số quen thuộc, hoặc thống nhất trước một mật khẩu trong gia đình. Sự gấp gáp cộng với yêu cầu chuyển tiền hay đọc mã chính là dấu hiệu của lừa đảo, dù giọng nói có thuyết phục đến đâu.
Pháp luật đang dần bắt kịp. Tại Việt Nam, Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (hiệu lực 2026) siết chặt việc thu thập và dùng hình ảnh, giọng nói của bạn, với Bộ Công an (A05) là cơ quan giám sát. Ở quy mô quốc tế, Đạo luật AI của EU yêu cầu nội dung do AI tạo hoặc chỉnh sửa phải được công bố, và các nhà cung cấp đang triển khai đóng dấu chìm AI để giúp nhận diện nội dung do máy tạo. Cả hai đều chưa hoàn hảo, nên thói quen tự xác minh vẫn là lớp bảo vệ tốt nhất của bạn.
Bạn gặp thuật ngữ này ở đâu
- Nhãn “do AI tạo” gắn trên ảnh và video ở Facebook, YouTube và TikTok
- Cảnh báo về nhân bản giọng nói từ ngân hàng và các cơ quan bảo vệ người tiêu dùng
- Ghi chú về phát hiện và đóng dấu chìm do các hãng AI công bố